اخبار پژوهشکده

.


طرح نامه برگزاری
اولین همایش ملی؛
     " توسعه پایدارکسب وکار وکارآفرینی هنرهای سنتی-صنایع دستی در بومگردی"
 
1-   مقدمه
      این روزها سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف برای اشتغال‌زایی و کارآفرینی توجه ویژه‌ای به مقوله صنایع دستی و گردشگری برای رفع مشکلات اقتصادی و محیط زیست مناطق مختلف دارند. وزارت جهاد کشاورزی و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، وزارت کار و سازمان فنی و حرفه‌ای، سازمان محیط زیست، کمیته امداد، آژانس‌های بین‌المللی و ... فعالیت‌های کارآفرینی صنایع دستی و گردشگری در مناطق مختلف انجام می‌دهند که روی برنامه‌های متولی اصلی این حوزه یعنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و بخش خصوصی و مدنی متخصص در این حوزه تأثیرگذار است.
    بنابراین ضروری است تا دیر نشده، حوزه هنرهای سنتی- صنایع دستی و گردشگری جایگاه واقعی خود را در دوران گذر از یک رمانتیسم فرهنگی به رئالیسم اقتصادی پیدا کرده و تاثیر فعالیت‌های کارآفرینی سایر گروه‌ها همچون محیط زیست وکشاورزی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، کارآفرینی اجتماعی و فرهنگی و همچنین صنعت و تجارت بر بدنه خود را با مهارت همگرایی و محدودیت کردن موازی کاری ها ساماندهی نماید. درک بهتر از فرصت‌ها، تهدیدها و تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم بر فعالیت‌های یکدیگر، گام‌ مؤثری است برای رسیدن به یک اکوسیستم کارآفرینی مشترک بر مبنای توسعه پایدار.
   انسجام بین سازمانی و برنامه‌های مدیریت دهکده های صنایع دستی و همسوسازی بازار، نیاز کنونی توسعه پایدارگردشگری است. جهش تفکر از اقتصاد نفتی به حوزه های سودآور و سرمایه گذاری در بخش گردشگری، نه تنها درآمدهای ارزی قابل ملاحظه ای را فراهم می سازد، بلکه زمینه ساز توسعه و ترویج حوزه های مرتبط نظیر صنایع دستی می شود. صنایع دستی و گردشگری با ارتباط نزدیک و متقابل، قابلیت بالای دو سوی ای در بهبود وضعیت اقتصادی کشور دارند. هرچند 237میلیون دلار درآمد ارزی از حوزه صنایع‌دستی نصیب کشور شده است که با توجه به داشته‌های موجود این رقم می‌تواند تا 2میلیارد دلار افزایش پیدا کند؛ اما با توجه به مشکلات موجود، موارد زیادی از جمله قیمت بالای تمام‌شده محصول، عدم نیازسنجی بازار و مخاطب، عدم توجه به طراحی و بسته‌بندی و فروش فله‌ای صنایع‌دستی، عدم دستیابی به بازارهای جدید ازجمله مسائلی است که در حوزه صنایع‌دستی باید بطور جدی به آن پرداخته شود.
   در سالهای گذشته، متاسفانه سهم ایران در توسعه گردشگری، با وجود قابلیت ها و مزایای چشمگیر، به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. با وجودیکه ورود هر گردشگر خارجی 1200 تا 1500 دلار درآمد ارزی نصیب کشور می‌کند که این رقم معادل فروش 30 بشکه نفت است این در حالی است که برای هر بشکه نفت 10 دلار هزینه می‌کنیم .
متاسفانه بین 141 کشور جهان، ایران رتبه 93 صنعت گردشگری را داراست که با توجه به داشته‌ها و ظرفیت‌های کشور، بایست جزو ده کشور اول جهان به شمار رود.
    در همین راستا یکی از ظرفیت های مهم صنعت گردشگری در ایران که ریشه درفرهنگ و جامعه بومی و محلی دارد بسترهای مختلف بومگردی است. بر اساس اولین تعریف رسمی در سال ۲۰۰۲ میلادی، اقامتگاه بومی یا اکولوژ امکانات اقامتگاهی گردشگری است که به معیارهای زیر پایبند است: حفاظت از محیط طبیعی و فرهنگی پیرامون؛ ایجاد کمترین اثر بر محیط طبیعی اطراف اقامتگاه در هنگام ساخت آن؛ استفاده از معماری و مصالح بومی و داشتن بافت فرهنگی و فیزیکی خاص با توجه و هم آهنگ با فرم، منظره و رنگ محیط؛ استفاده از سیستم‌های آبرسانی پایدار و کاهش مصرف آب؛ به کارگیری روش‌هایی برای بازیافت زباله‌های خشک و دفع دیگر انواع زباله بدون آسیب رسانی به محیط؛ استفاده از انرژی‌های پایدار به روش‌های سنتی و به کار گیری انرژی‌های نو با استفاده از وسایل مدرن؛ کار گروهی همراه با به کارگیری جامعه محلی؛ ارائه کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی ویژه کارکنان، گردشگران و مالکان اقامتگاه ها درباره چگونگی حفاظت و برخورد با محیط طبیعی و فرهنگی پیرامون؛ همکاری با برنامه‌های تحقیقاتی در جهت برنامه‌ریزی توسعه پایدار محلی.
   اما همانگونه که ذکر شد؛ رابطه صنایع دستی و بومگردی را باید در یک اکوسیستم کارآفرینی جستجو کرد. چرا که برای احیا، ترویج و توسعه هر یک از هنرهای سنتی و صنایع دستی که ریشه در جامعه روستایی، بومی و محلی دارد، نیازمند شناسایی و معرفی فرصت های کارآفرینی و کسب و کارهای منحصر بفرد هر منطقه، بوم و اقلیم است تا با یافتن راه های برون رفت از چالش ها، تبیین اکوسیستم کارآفرینی بومگردی در ایران و ایفای نقش همه عوامل مؤثر در آن را ممکن سازد. 
 2- اهداف برگزاری/ مشارکت:
هر چند تلاشهای جدیدی جهت حفظ و احیای دستاوردهای صنایع دستی کشور در بومگردی صورت گرفته است، به دلیل گستردگی نقش و جایگاه آن در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، عزم ملی دو چندان را میطلبد، تا بتوان حوزه صنایع دستی و بومگردی را در اکوسیستم کارآفرینی تبیین نمود. چرا که هنوز با چالشهای وسیعی به خصوص در حوزه کسب و کار فعالان (در بازارهای داخلی و خارجی) رو به روست. حضور کمرنگ هنرهای سنتی و صنایع دستی در نمایشگاههای بینالمللی، عدم عرضه درست محصولات در فروشگاه ها و خانه های بومگردی، تغییر طراحی محصولات توسط یک منطقه به نام منطقه بومگردی دیگر، عدم شناسایی و معرفی درست از ظرفیت های صنایع دستی منطقه، عدم وجود دانش لازم کسب و کار و کارآفرینی در بین فعالان این دو حوزه، فقدان بسته بندی مناسب محصولات، حضور روزافزون محصولات تقلبی بیکیفیت و ارزان خارجی و تصاحب بازار داخلی توسط آنان، گرانی مواد اولیه و چالش های تولید انبارمحور به مرور زمان باعث شده است که تولید صنایع دستی در ایران چندان مقرون به صرفه نباشد و هنرهای اصیل ایرانی در مهد آفرینش خود منسوخ شوند. وجود بیش از سیصد رشته متنوع هنرهای سنتی و صنایع دستی در ایران و نبود بازاریابی و تبلیغات مؤثر، خود نشان میدهد که رسیدگی به تمام مشکلات این بخش علیرغم از دست رفتن بسیاری از فرصت ها، نیازمند تحقیق، زمان و اعتبارات کافی است. 
هدف اصلی:
تبیین جایگاه هنرهای سنتی و صنایع دستی ایران بعنوان زیرساخت توسعه پایدار کسب و کار و کارآفرینی در بومگردی
اهداف جانبی:
1.      مؤلفه های اکوسیستم کارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
2.      چالش ها و فرصت های کسب و کار وکارآفرینی در توسعه پایدار هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
3.      آموزش و پژوهش هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
4.      شناسایی و معرفی ذینفعان، متخصصان، مدرسان، پژوهشگران و الگوهای موفق کسب و کار وکارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
5.      فرهنگ سازی جهت احیا،ترویج و توسعه پایدار کسب و کار و کارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
 
 3- محورهای همایش:
1-    دانش کسب و کار و کارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
2-     وضعیت موجود و مطلوب تولید، عرضه و فروش محصولات هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
3-    الگوهای کارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی درتوسعه پایدارکسب وکار وکارآفرینی بومگردی
4-    جامعه بومی به مثابه بستر توسعه بنگاه های اقتصادی کوچک درتوسعه پایدارکسب وکار وکارآفرینی هنرهای سنتی - صنایع دستی
5-    هنرهای سنتی- صنایع دستیدر اکوسیستم بومی کارآفرینی (محیط زیست و کشاورزی)
6-    تاثیرات متقابل هنرهای سنتی - صنایع دستی و بومگردی از منظر اقتصادی، فرهنگی واجتماعی
7-    زنان کارآفرین و صاحب کسب و کار هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
8-     ارزیابی رویکرد های عرضه محور و تقاضا محور هنرهای سنتی- صنایع دستی در بومگردی
9-    نقش و جایگاه هنر و میراث ناملموس در بومگردی
10-شناسایی و معرفی ویژگیهای بومزادی هنرهای سنتی- صنایع دستی واحدهای جغرافیایی مناطق مختلف ایران در توسعه پایدار
11- نهادهای بومی و محلی در توسعه پایدارکسب وکار وکارآفرینی هنرهای سنتی- صنایع دستی
12-جایگاه حقوق مادی و معنوی جامعه بومی و محلی در تقابل سرمایه گزاران دولتی و خصوصی
 
 
کنداکتور
اولین نشست  تخصصی
"اولین همایش ملی توسعه کارآفرینی و کسب و کار هنرهای سنتی و صنایع دستی در بومگردی" سه­شنبه 20آذرماه 1397
ردیف
سخنران
سمت
موضوع
زمان
1
تلاوت آیات قرآن و پخش سرود ملی
9:05 ـ 9:00
مجری
2
سرکار خانم دکتر  سلیمانی
دبیر علمی همایش
خیرمقدم، معرفی همایش و برنامه نشست
9:20ـ 9:10
مجری
3
جناب آقای دکتر حسینعلی قبادی
رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
 
9:40 ـ 9:20
مجری
4
جناب آقای محیط طباطبایی
مشاور رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
 
10:00 ـ 9:45
مجری
 
تیزر
10:05 ـ 10:00
مجری
5
جناب آقای دکتر کریمی­مطهر
رئیس دبیرخانه شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی
 
10:25 ـ10:10
 
مجری
6
سرکار خانم دکتر پویا محمودیان 
معاون سازمان صنایع دستی
 
10:45-10:30
مجری
پذیرایی
مجری
7
خانم زهرا رهایی
 
اکوسیستم کارآفرینی
11:20 ـ 11:00
مجری
8
آقای سعید نوری نشاط
 
نقش نهادهای بومی و محلی
11:45 ـ11:25
مجری
 
نماز و ناهار
 
مجری
9
آقای امیر آقامیر
مدیر اقامتگاه بومگردی "آقامیر"
تجارب بومگردی در صنایع دستی
13:20 ـ 13:00
مجری
10
آقای صادق کاظمیان
مدیر اقامتگاه بوم گردی ارگ رادکان
مدیریت دانش هنرهای سنتی و صنایع دستی در بومگری
13:40 ـ 13:20
 
مجری
11
خانم پوپک عظیم­پور
مدیرگالری "ماه گنج"-عروسک­های بومی
جایگاه هنر و میراث ناملموس
14:10 ـ13:40
 
ادامه برنامه‏های بعدازظهر
ردیف
سخنران
سمت
موضوع
زمان
مجری
12
خانم شقایق عظیمی 
مدیرعامل شرکت برند "لانه"
تجارب صنایع دستی در بومگردی
14:30 ـ 14:10
 
مجری
13
آقای فرزان خانجانی افشار
مدرس دانشگاه
پدیدار شناسی موسیقی مقامی
14:50 ـ 14:30
مجری
14
اجرای موسیقی سنتی 
15:50 ـ 15:20
مجری
 
پذیرایی
 
 
20 آذرماه 1397 نشست اول؛ اکوسیستم کار آفرینی هنرهای سنتی و صنایع دستی در بوم گردی از سلسله نشستهای تخصصی همایش ملی هنرهای سنتی و صنایع دستی در بوم گردی با تلاوت آیاتی از کلام الله مجید و سرود ملی اولین نشست آغاز شد.
  دکتر فرزانه سلیمانی نیسیانی دبیر علمی همایش
  سلیمانی نیسیانی دبیر علمی این همایش ضمن خوش آمد گویی گفت: این روزها سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف برای اشتغال‌زایی و کارآفرینی توجه ویژه‌ای به مقوله صنایع دستی و گردشگری برای رفع مشکلات اقتصادی و محیط زیست مناطق مختلف دارند. وزارت جهاد کشاورزی و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، وزارت کار و سازمان فنی و حرفه‌ای، سازمان محیط زیست، کمیته امداد، آژانس‌های بین‌المللی و ... فعالیت‌های کارآفرینی صنایع دستی و گردشگری در مناطق مختلف انجام می‌دهند که روی برنامه‌های متولی اصلی این حوزه یعنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و بخش خصوصی و مدنی متخصص در این حوزه تأثیرگذار است. بنابراین ضروری است تا دیر نشده، حوزه هنرهای سنتی- صنایع دستی و گردشگری جایگاه واقعی خود را در دوران گذر از یک رمانتیسم فرهنگی به رئالیسم اقتصادی پیدا کرده و تاثیر فعالیت‌های کارآفرینی سایر گروه‌ها همچون محیط زیست وکشاورزی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، کارآفرینی اجتماعی و فرهنگی و همچنین صنعت و تجارت بر بدنه خود را با مهارت همگرایی و محدودیت کردن موازی کارها ساماندهی نماید. درک بهتر از فرصت‌ها، تهدیدها و تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم بر فعالیت‌های یکدیگر، گام‌ مؤثری است برای رسیدن به یک اکوسیستم کارآفرینی مشترک بر مبنای توسعه پایدار.
او ادامه داد هدف این برنامه تلاش جدی جهت حفظ و احیای دستاوردهای صنایع دستی کشور در بومگردی صورت گرفته است، به دلیل گستردگی نقش و جایگاه آن در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، عزم ملی دو چندان را میطلبد، تا بتوان حوزه صنایع دستی و بومگردی را در اکوسیستم کارآفرینی تبیین نمود. چرا که هنوز با چالشهای وسیعی به خصوص در حوزه کسب و کار فعالان (در بازارهای داخلی و خارجی) رو به روست.  
 
 جناب آقای دکتر حسینعلی قبادی رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
 
حسین علی قبادی رئیس پژوهشگاه علوم انسانی گفت: همیشه آرزو داشتم پژوهشگاه علوم انسانی بتواند برای تحقق اهدافش به هنر پیوند بخورد. هنر ممکن است در سرزمینهای گوناگون کارکردهای متفاوتی داشته باشد ولی قطعاً در سرزمین ما با این تمدن دیرین مرهون زیبایی شناسی است. اگر از دیدگاه و زاویه زیبایی شناسی و نماد پژوهانه به تمدن نگاه بکنیم، تمدن‏ها فشرده نمادها هستند. اساره فضیلت و زیبایی شناسانه می‏تواند تمدن را رقم بزند. در تمدن ما به واسطه دیدگاه خسروانی، نگرش شهودی و دیدگاه اشراقی عجین شده و علوم انسانی ما زمانی کارآمد خواهد شد که بتواند با هنر بیامیزد. قطعاً علوم انسانی نیاز به هنر دارد. و بدون حضور هنر علوم انسانی ابتر خواهد ماند. علوم انسانی به عنوان رکنی از جامعه برای توسعه خودش نیاز به همبستگی در گونه‏های مختلف هنر دارد.
  
آقای محیط طباطبایی مشاور رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
 
محیط طباطبایی سخنان خود را چنین آغاز کرد: که انتخاب چنین مکانی برای آغاز بحث در باب هنرهای سنتی و صنایع دستی و ارتباطش با بوم گردی نشان دهندۀ آن وجه فرهنگی موضوع است و گام اول نشان دهندۀ چشم اندازی است که برگزار کنندگان به دنبال آن هستند. وقتی به کلمه بوم اشاره می‏کنیم متفاوت‏های آشکاری با خاک و سرزمین دارد. رابطه مثلث گونهای که بین انسان و محیطی که در آن زندگی میکند و جریان این ارتباط به وجود میآورد امروزه به آن اکولوژی و بوم نامیده میشود. بوم یعنی نه اون خاک که در آن زندگی می‏کند، بلکه فرهنگی است که در آن زندگی کرده و دارای یک سری خصوصیات خاص خود است. برای شناخت بوم میبایست کل این ارتباط را بررسی کرد. ارتباط بین انسان و هنرش و جایی که در آن زندگی کرده و تاثیراتی که آداب و فرهنگ بر آن گذاشته است.
او در ادامه گفت: وقتی از گردشگری صحبت می‌شود گردشگری یک مفهوم را در بر میگیرد و وقتی از صنعت گردشگری سخن به میان میآید یک امر جدید است. یک صنعت بسیار مهم و حیاتی در تمام جهان که بعضی کشورها حتی تا نزدیک به کل درآمد ناخالص ملی خود را مدیون این صنعت جذاب هستند. صنعت گردشگری مفهوم اصلیش ملاقات انسان است با یکدیگر، ملاقات با طبیعت، ملاقات با فرهنگ است و مهم‏ترین اتفافی که در آن شکل میگیرد. مهمترین فهم در این ملاقات شناخت و آگاهی نسبت به هم زیستی و درک متقابل و صلح است. مهمترین رکن برای فضای اقتصادی خوب ایجاد صلح است و صلح یکی از عوامل شناختش توسعه صنعت گردشگری است.
همچنین گفت: در کشور باید وفاق بین بومهای گوناگون را ایجاد کرد. گردشگری بومی، گردشگری فرهنگی و ..... است. گردشگری بومی در محیط‏های مختلف به صورت مسئولانه و با توجه به اصول گردشگری پایدار و متوازن در محیط طبیعی و فرهنگی شکل می‏گیرد.که باعث شناخت طبیعت، فرهنگ، تاریخ و معماری آن منطقه یا بوم میشود. مشاهده تنوع زیستی و آشنایی با ویژگی‏های فرهنگی جوامع محلی از دیگر خصایص گردشگری بومی است. بعد از انقلاب صنعتی در اروپا و تاثیر آن در جهان توسعه را بر مبنای اقتصاد قرار میدهد. چنین توسعهای باعث شد محیط زیست اروپا از بین برود. به این دلیل در پایان قرن بیستم اندیشمندانی که نگران آینده بشر بودند متوجه شدند که باید برگردند به قبل از انقلاب صنعتی و به این نکته توجه کردند که توسعه باید مبنا و زیر بنایش فرهنگ قرار بگیرد. فرهنگ در همه زمینهها و حتی در گردشگری همین گردشگری بومی است که باید انجام پذیرد.
 
 دکتر جان الله کریمی­مطهررئیس دبیرخانه شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی
 
کریمی مطهر ضمن تشکر از گروه هنر شورای بررسی متون و جناب آقای شریف زاده و اعضاء گروه‏شان و خیر مقدم از حضار گفتند: شورای بررسی متون تغریباً سابقه 23 ساله دارد و در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی شکل گرفته و این شورای اهداف و سیاستهایی خود را بر نقد متون درسی، کمک به رشد تفکر انتقادی و نوآوری در تولید متون دانشگاه متمرکز کرده است.  ارتقاء علوم انسانی و تولید علم بومی بدون نقد آثار موجود میسر نیست. بنابر این اهداف و سیاست‏های شورا بر نقد متون درسی و کمک درسی دانشگاهی متمرکز شد. رویکرد بومی گرایی در علم، تکریم ارزشهای دینی، انطباق تحقیقات علوم انسانی با نیازهای جامعه و جلب مشارکت دانشگاهها، مراکز آموزش عالی و اساتید سراسر کشور در جهت هم افزایی در فعالیتهای شورا مورد تأکید بوده است. راهبرد و اهداف شورای همواره توسعه فرهنگ نرم، جایگاه علوم انسانی، محصول محوری، بومی گرایی و اثر بخشی فعالیتهای شورای مد نظر بود و انطباق فعالیتها با ارزشهای جامعه مطرح بوده است. همکاری با نهادها و سازمانهای همسو مد نظر بود. شورای برای این که نظام‏مند حرکت کند، گروه‏‏های تخصصی را تشکیل داد و یکی از این گروهها هنر است. که امروز یکی از این برنامههای این گروه است. در سال‏های اخیر با حضور دکتر شریف زاده به صورت یک گروه مستقل فعالیت‏های خود را آغاز کرد.
او ادامه داد: تحولات سالهای اخیر به خصوص فعالیتی که در خصوص اقتصاد شد باعث رونق گردشگری شد. آمارها نشان دهنده سهم گردشگری در تولید ناخالص ملی کشور از محل گردشگری داخلی است. اما آمار بالای تلفات جاده‌ای، شکل‌گیری ترافیک‌های سنگین، تخریب محیط‌زیست، ایجاد اختلال در جوامع محلی، کمبود زیرساخت‌ها و خدمات‌پذیرایی از گردشگران از موانع توسعه این صنعت است.
از تاثیرات مثبت گردشگری می‏توان به: ایجاد شغل برای مردم یک کشور، ترویج آگاهی فرهنگی و همینطور کمک به حفظ سنت ها و فرهنگ های محلی، توسعه زیرساخت ها و خدمات مانند بهبود و ایجاد جاده ها و فرودگاه ها با استفاده از درآمد حاصل از گردشگری، کمک به جامعه محلی با ورود ارز، حمایت از جاذبه های طبیعی با استفاده از درآمد گردشگری اشاره کرد.
کریمی مطهر همچنین گفت: صنایعدستیوهنرهایبومیبازتابنگرشمعنویوتظاهرات روحی،قومیوبومیاقواممختلفایرانیبه صورتخاصودر گسترهوسیعترهمهسرزمینایرانبهصورتعامدریککالایمادی استکهامروزهجزویازیککالایفرهنگی محسوبمی‏شودومی‏تواندمعرففرهنگسرزمینمانیزمحسوب گردد. ازاینروشناسایی اینمحصولفرهنگیوراهکارهای رشدوتوسعهآن در نواحی روستایی نیازبهتأمینریشههاوسرمنشأظهوراینآثارو بهدنبالآنقابلیتعرضهآندربازارهایداخلیوجهانیدارد.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
دکتر پویا محمودیان معاون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
 
 
 
 
 
 
 
پویا محمودیان معاونت صنایع دستی گفت: کشور ایران سومین کشور صنایع دستی از لحاظ تنوع در جهان است. هفته گذشته 3 شهر و3 روستا در لیست شهرهای جهانی ثبت شد. 32 استان در تولید صنایع دستی فعال هستند. 31 استان ما نیز در حوزه گردشگری فعال است و جاذبه‏های گردشگری بسیار دارد. بنابر این از آنجا که باور داریم که صنایع دستی و گردشگردی دو ابزار کار آمد توسعه پایدار هستند، امیدواریم که هم افزایی گردشگری و صنایع دستی بتواند ارائه راهکارهای بهتری برای زندگی بهتر و پیشرو بودن داشته باشد.
او ادامه داد: اقامتگاههای بومی و بومگردی در بافتهای بومی و سیمای منطقه برپا شده و توانسته کمک شایانی برای گردشگری انجام داده است. اگر بپذیریم که این اقامتگاه‏های بومی فصل مشترک بین میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هستند می‏توانیم به این باور برسیم که این اقامتگاههای بومگردی ما فرصت ارزشمند را برای توسعه پایدار به ویژه در روستاهای ما ارائه می‏کنند. در این مناطق تمامی بازیگران ما به بازی برد برد که ما به آن معتقد هستیم خواهند رسید. صنایع دستی ما به عنوان تولیدات محلی تماماً می‏تواند تمام هدف ما را در اقتصاد خواهد داشت. گردشگرانی که به اقامتگاه‏های ما سفر می کنند میتوانند ما فصل مشترکی را بین سنت و مدرنیته تجربه کنند. همچنین دولتمردان می‏توانند با استفاده از اقامتگاه‏های بومی تبلیغ سنت،تاریخ و فرهنگ را داشته باشند. آنچه که اهمیت برگزاری این همایش را برای ما صد چندان میکند، نگاه علمی به این موضوع است.
دکتر زهرا رهایی
 
 
 
 
 
 
 
زهرا رهایی سخنان خود را چنین آغاز کرد: تغییرات شتابان تکنولوژی در کنار ساختار حاکمیتی و شرایط اقتصادی واجتماعی ایران باعث شده تا شرایط ورود وپایداری در محیط پر تلاطم کسب وکار به مراتب دشوارتر از قبل باشد. این درجه پیچیدگی را تنها در سایه تحلیلهای پویا و همه جانبهنگر می‏توان فهمید ومدیریت کرد. اکوسیستم کارآفرینی رویکردی به پدیده کارآفرینی و ایجاد کسب وکار است که تاکید دارد کارآفرینی پدیده‏ای چند وجهی‏ست و در تعامل پی­در­پی با زمینه و بستری ست که در آن فعالیت می‏کند. در این رویکرد فرد کارآفرین مهم‏ترین عامل در بین عوامل ایجاد و پایداری کسب وکار است ولی الزاماً عامل پیش برنده نیست حتی اگر خلاقیت ونوآوری کارآفرینانه هم داشته باشد.
رهایی چنین ادامه داد: زمانی که از اکوسیستم کارآفرینی صحبت میکنیم باید تمامی ذینفعان را درنظر داشته باشیم که در قالب افراد، سازمان‏ها از دستاوردهای فردکارآفرین منتفع یا متضرر می‏شوند و خود نیز بر فعالیت کارآفرین اثر مثبت یا منفی می‏گذارند. ورود تفکر اکوسیستمی در سال 1996 برای اولین بار از حوزه زیست‏شناسی وارد ادبیات کسب وکار شد و در سال 2009 فورفاس از این رویکرد در تحلیل شیوه تعامل محیط وکارآفرین بهره گرفت که توسط آیزنبرگ توسعه یافت. بر این اساس اکوسیستم کارآفرینی از شش قلمرو اصلی تشکیل شدهست که عبارتند از سیاست، فرهنگ، سرمایه انسانی، تامین مالی، حمایتها، بازار. هرکدام از این مولفه‏های اصلی از مجموعه‏های فرعی دیگر تشکیل شدهاند که بخشی مشترک بین همه الگوهای کسب وکار فارغ از موضوع فعالیت‏هایشان‏ست و بخشی به طور ویژه وابسته به نوع کسب وکار است.
او گفت: با این مقدمه به بررسی رابطه صنایع دستی و هنرهای سنتی به عنوان بستری برای پایداری بومگردی‏ها میپردازیم. بومگردی به مثابه یک فعالیت اقتصادی – اجتماعی در تعامل با محیط کسب وکار و در قالب اکوسیستم کارآفرینی قابل بررسی وتحلیل‏ست ولی آنچه در این گفتار به توجه می­شود چگونگی تعامل و سهم حضور موثر صنایع دستی و هنرهای سنتی در بومگردی‏ست که با رویکرد اکوسیستم کارآفرینی وبهره گیری از مولفه‏های شش گانه بررسی میشود. در واقع هنرمند فعال در صنایع دستی و هنرهای سنتی در بستری که بومگردی برای عرضه کالا و خدماتش فراهم می‏آورد چگونه حضور یابد تا ضمن حفظ اصالت و جایگاه خود بستر رونق بومگردی را فراهم آورد و از سوی دیگر کسب وکار بومگردی چه الزامات وجایگاهی را در محیط کسب وکار خود ایجاد وتوسعه دهد تا قابلیت‏های خلاقانه صنایع دستی و هنرهای سنتی شکوفا شود ودر سایه این تعامل دو سویه از منظر اکوسیستم کارآفرینی موجبات توسعه پایدار فراهم شود.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
دکتر سعید نوری نشاط
 
 
 
 
 
 
 
سعید نوری نشاط سخنرانی خود را با موضوع؛ نقش نهادهای محلی در گسترش کار و کسب های صنایع دستی در فرآیند گسترش بومگردی اجتماع محور در روستاها چنین آغاز کرد:
هر جا که سخن از بومگردی می‏رود، منظور فعالیت بومگردی است که به صورت اجتماع محور در روستا سازمان یافته است. با این تعریف بومگردی نمی‏تواند به این معنی باشد که یک فرد خارج از روستا، منزل قدیمی را در روستا تبدیل به یک اقامتگاه بومگردی کرده باشد (هر چند که برای این کار هم از اداره گردشگری و میراث فرهنگی مجوز گرفته باشد) یا حتی یکی از اهالی روستا بدون ارتباط با سایرین و با تکیه بر توان فردی خود، یک اقامتگاهی را در روستا راه اندازی کرده باشد بلکه منظور یک فعالیت اجتماعی توسط گروهی از اهالی روستا برای احیای بوم خود (معماری سنتی در روستا) با هدف راه اندازی یک کسب و کار و کسب درآمد است.
 او تأکید کرد که در این نگاه، یک فعالیت گروهی در روستا شکل گرفته است که در آن بومگردی با هدف جذب گردشگر به روستا برای زیستن در یک فضای سنتی و روستایی به منظور درک بهتر مؤلفه‏های مختلف زندگی روستایی فارغ از تمام پیچیدگی‏های زندگی مدرن شهری است. حتی در یک مقیاس بزرگتر، بوم فقط همان کلبه روستایی بازسازی شده نیست بلکه نه تنها همه محیط طبیعی است که روستا در آن واقع شده است، بلکه همه آداب و رسوم روستایی است. وقتی که با این نگاه به روستا و بومگردی نگریسته می‏شود، آنگاه صنایع دستی روستایی به عنوان بخش لاینفک زندگی روستایی معنادار می‏شود. در این حالت دیگر نمی‏توان صحبت از هنری نمود که از خارج از روستا به آن وارد شده باشد بلکه منظور همان صنایع دستی است که در گذشته (یا حتی در زمان حال) در روستا از آن استفاده شده یا میشود. در این حالت، ورود یک گردشگر به روستا برای اقامت در یک کلبه بومگردی به منظور شناخت زندگی روستایی و محیط طبیعی آن صورت می‏گیرد و گردشگر ممکن است که در جریان اقامت خود، با صنایع دستی روستایی نیز آشنا شده و حتی از آن خریداری کند. اینک اگر قرار باشد که به صنایع دستی روستایی به عنوان یکی از اجزای بومگردی روستایی بنگریم باید ملاحظاتی را در نظر داشته باشیم: اگر قرار باشد که این صنایع دستی به شیوه‏ای تولید شوند که ریشه‏های خود را از دست دهد، در آن صورت دیگر نمیتواند بخشی از یک فعالیت بومگردی واقعی به حساب آید. در عین حال که حتی تولید انبوه صنایع دستی نباید به ناپایداری منابع طبیعی منطقه‏ای که روستا در آن واقع شده باشد بیانجامد.
نوری نشاط گفت: که مهم‏ترین نقش نهادهای روستایی (از گروه محلی یا تعاونی که درگیر فعالیت بومگردی شده است، تا شورای روستا یا دهیار) این است که بوم خود را حفظ کنند و در این صورت لازم است که صنایع دستی به عنوان یک کار و کسب روستایی ریشه‏های خود را حفظ کند و ارتباط خود را با بوم از دست ندهد. در واقع اگر سوزن دوزی یا تولید عروسکهای محلی یا تولید پارچه در گذشته در روستا انجام می‏شده است اینک نیز به عنوان یک کار و کسب می‏تواند صورت گیرد با این ملاحظه که تبدیل به یک فعالیتی نشود که بتدریج عناصر محلی خود را از دست دهد.
 
 
 
 
 
 
آقای امیر آقامیرمدیر اقامتگاه بومگردی "آقامیر"
 
 
 
 
 
 
 
 
آقامیر سخنان خود را چنین آغاز کرد: همزمان با تغییر خاستگاه گردشگران و سوق آنها به سمت تجربه گرایی در کشورهای نیمه پیشرفته بویژه ایران موجب گشت در ابتدای دهه هشتاد تعداد انگشت شماری در ایران با مرمت خانههای قدیمی و تاریخی به هتل و اقامتگاه فرصت تجربه گرایی را برای گردشگر بوجود آورند. با این خاستگاه جدیدگردشگر، واژه‏های همچون اکوتوریسم، توسعه پایدار، توانمند سازی، ارزشهای بومی، اقتصاد فرهنگی،کار آفرینی، جوامع محلی، خوراک‏های بومی، آئین‏ها و رویدادهای بومی، دست بافته و دست آفریدها بوجود آمده یا جان دوباره گرفت و دیدگاه گردشگر تجربه گرا حول این محورها در تکاپو بود.
در کنار شکل گیری گروه خوشه سار بومگردی با حضور مازیار آل داوود، سید هاشم طباطبایی، اکبر رضوانیان، وحید دزفولی، امیر میری، سعید ابراهیمی، منیر تقدیسی، رضا خلیلی، حمید غنی افراد ایده پرداز، خلاق، ژورنالیست، دانشجو و اهل سفری همچون آرش نور آقایی، علی شادلو، عرفان فکری، شادی گنجی، افسانه احسانی، نیما آذری، رئوف نجفی تبار، اشکان بروج، کیارش اقتصادی نیز به دلیل سفرهای زیادی که به گرداگرد ایران و جهان داشتند نگاه علمی و تخصصی به پشتوانه تجربیات عملی و میدانی گروه خوشه سار شکل گرفت.
برگزاری جلسات مشترک خوشه ساری نسلی را به این جمع اضافه نمود که بیشتر در حوزه آژانس داری در تکاپو بودند.
او ادامه داد: با ورود کمیته ملی طبیعت گردی با مدیریت مهندس فیاضی و پیگیرهای پور نگ پور حسینی و یاری کارشناسان، استاندارد اقامتگاه‏های بومگردی تدوین و با کش و قوسهای فراوان به عنوان سیاست کلی کشور در توسعه صنعت گردشگری تبدیل گردید. اسطوره سازی صدا و سیما و معرفی عباس برزگر به عنوان میلیاردر روستایی، خواسته و ناخواسته موجب گردید. که نگرش روستاییان و مناطق کوچک شهری تغییر کرده و دیگر شهریهای مسافر را چالش ندیده، و حضور آنها در شهر و روستاهای خود" فرصت" تلقی گردد.
آقامیر در ادامه به بیان یک تجربه پرداخت: کلبه آقامیر که همزمان با فعالیت‏های امیر میری و مریم سلیمانپور در پاسارگاد شکل گرفت با پشتوانه و تکیه بر دانش بومی نیاکان خویش در کنار دانش علمی و دانشگاهی همراه با طی نمودن دورههای راهنمای تور موجب گردید از آغاز ،کار آفرینی و ایجاد اشتغال تن پوشی گردد که سفره بومگردی را گسترده تر کنند. مطالعات زیست بوم منطقه و جایگاه تنوع زیستی بویژه خرس و پلنگ موجب گشت این ظرفیت و پتانسیل در قالب کمپین خرسی شکل گرفته مقدمات جهانی کردن این کمپین با مشارکت جوامع محلی بوجود آید تا جائیکه زیستگاه خرسهای قهوه‏ای منطقه شکار ممنوع گردد. رواج گردشگری عشایر و دخالت آنان در پاسداشت تنوع زیستی و حضور گردشگران مقدمه تولید دستافرید ها و دست بافته های همچون فرش خرسی، خرسی، کیف و .... گردد.
مدیر اقامتگاه بومگردی آقامیر گفت: عروسک خرسی که حاصل دسترنج زنان عشایر بود در کنار بافنده‏های شهری موجب گشت سفر خرسی مرزها را در نوردیده پای کارشناسان سازمان ملل و یونسکو را به پاسارگاد باز نماید. تولید و عرضه خرسی به گردشگران مقدمات کار آفرینی برای تعدادی از زنان را به همراه داشت. خرسی صدای ایران در مسابقات کشتی شد و فدراسیون کشتی حامی خرس‏های قهوه‏ای پاسارگاد شد. مرد عشایر برای تولید پشم مرغوب گونه گوسفند روبه زوال کبوده شیرازی را احیا نمود و زن عشایر ریسندگی و رنگ آمیزی آن را انجام داد و بافنده روستایی و شهری پشمها را به خرسی تبدیل نمود و این چرخه با خرید خرسی توسط گردشگر تکمیل شد. این چرخه با حضور گردشگران دیگری که از روند خرسی آگاهی می یافتند کاملتر شد. تا جائیکه آژانس داران معتبری همچون پارس مسافر شیراز و عماد منصوری از سویس را برآن داشت تا با حمایت از احیاء گوسفند کبوده شیرازی این چرخه را کاملتر نمایند.
کار آفرینی واژه‏ای مقدسی است که نباید تن پوش هر فردی گردد و ارزان فروخته شود.
آقای صادق کاظمیانمدیر اقامتگاه بوم گردی ارگ رادکان
 
 
 
 
 
 
 
 
کاظمیان در خصوص مدیریت دانش هنرهای سنتی و صنایع دستی در بومگری گفت:  بسیاری از اقامتگاه‏های بوم گردی کشور و کسب و کارهای مرتبط با آن در حوزه صنایع دستی، بنگاههایی مردم محور، در مقیاس کوچک و اغلب خانوادگی، غیر رسمی و مبتنی بر منابع محلی، سرمایههای اجتماعی و سطح فناوری پایین میباشند. این کسب و کارها مبتنی بر ویژگیها و فرهنگ جامعه محلی هستند و بر اساس دانش ضمنی و بومی و موروثی فعالیت مینمایند که اغلب دانش آنها به صورت رسمی ثبت نشدهاند.
حفظ و مدیریت دانش در کسب و کارهای خرد با ساختار غیر رسمی (مانند آنچه در اقامتگاه‏های بوم گردی و حوزههای صنایع دستی که بخشی از میراث فرهنگ ناملموس جوامع محلی میباشند وجود دارد ) از اهمیت بالایی برخوردار است.
فرایند مدیریت دانش شامل ایجاد دانش به عنوان تولید و کشف، کسب و کد گذاری دانش، اشتراک دانش، انتقال دانش، بازبینی دانش و به کارگیری دانش میباشد.
در این ارائه تلاش می‏شود تا به چالشهای موجود در بحث مدیریت دانش کسب و کارهای حوزه صنایع دستی در جوامع محلی و اقامتگاههای بوم گردی اشاره گردد.
خانم پوپک عظیم­پورمدیرگالری "ماه گنج"-عروسک­های بومی
 
 
 
 
 
 
 
 
عظیم‏پور گفت: امروزه با رونق گرفتن صنعت توریسم در ایران و تاسیس خانههای محلی یا بومی که منجر به نوعی از گردشگری یا بومگردی برای مسافران ایرانی و خارجی شده است، اهمیت   توجه به مختصات فرهنگی، جغرافیایی و هنری این اقامتگاه های بومی را دو چندان می‏کند. همانطور که از نامگذاری این نوع از اقامتگاه بر می‏آید نوعی از زندگی خاص برای مهمان این مهمان‏سرا رقم خواهد خورد که بسیار متفاوت از زندگی روزمره و ماشینی شهری است. زندگی در زیست بوم خانه محلی که دارای ویژگی‏های فرهنگی و جغرافیایی خاصی است، زندگی در طبیعت با مردمان آشنا به طبیعت، خواب، خوراک و آداب و رسوم کاملاً محلی و در هم آمیخته با زندگی روستایی و یا زندگی در دامان طبیعت و زندگی بکر منطقهای که به بومگردی اختصاص یافته.
او چنین ادامه داد: با توجه به موارد ذکر شده فوق منطقه مهمانپذیر یا بومگردی، طراحی، چیدمان، غذا، آداب و رسوم و سوغات قابل اریه در آن خانه همه در همسخنی با ساکنانی که آن مکان را برای گذراندن ایامی را در نظر گرفته‏اند دارای اهمیت می‏شوند. سخنرانی با عنوان جایگاه هنر و میراث ناملموس بر اساس اهمیت عروسکهای بومی احیا شده و یا تولید شده در مناطقی که بومگردی‏ها فعالیت دارند خواهد بود. عروسکهای اقوام کاملا ًحامل   خصیصه‏هایی از ماهیت زیست بوم خود با آرایه‏هایی ازپوشش، طراحی و ساخت ونیز  اعتقادات فولک و نمایانگر نوع معیشت و حال و هوای مردمان منطقه خود هستند. ضرورت توجه به این ابژه‏های فرهنگی در صنعت بومگردی و حمایت از عرضه این محصولات فرهنگی مادر ساخت در برقراری گفتگوهای فرهنگی میان مهمانان و میزبانان نقش به سزایی خواهد داشت.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
خانم شقایق عظیمی مدیرعامل شرکت برند "لانه"
 
 
 
 
 
 
 
عظیمی گفت: رویکرد ما به دخالت در طراحی منحصر به فرد است. طراحیها به تولیداتی ختم شده که جنبه بومی، اصیل داشته، و با اینحال از لحاظ شیوه، جهانی هستند، که البته این مسئله بدون نقض ارزشهای فرهنگی جوامعیست که به مدت قرنها مشغول ساخت آنها بودهاند. لانه به مدت تقریباً دو سال مشغول همکاری نزدیک با خانه هدی در شیرآباد زاهدان بوده، آنها را در سیستمهای تولید، ارتقای کیفیت و مدیریت آموزش داده و همین مسئله به موفقیتهای بسیاری انجامیده است.
او در ادامه گفت: لانه، کسب و کار اجتماعی جدیدیست که کالاهای خلاقانه مرتبط با منسوجات و هنرهای دستی خلق شده با همکاری اجتماعات صنعتگر بومی جایجای ایران را به فروش میرساند. کالاهای لانه شامل منسوجات خواب و دست‏سازههای دکوراتیو خانگی، الهام گرفته از فرهنگ شاعرانه و بومی ایرانی، با آمیزهای از کارهای دستی ایران و متدهای روز دنیاست.
شقایق عظیمی گفت: فعالیت مجموعه لانه براساس آموزش و همکاری تنگاتنگ با هنرمندان بومی جایجای ایران است. ایجاد تغییرات کیفی پایدار در هنرهای دستی ایرانی و ارتقای سطح زندگی روزمره هنرمندان بومی، چالش و انگیزه اصلی این گروه است.ایران همواره در طول تاریخ تاثیر خود را بر هنر جهان داشته است. باور لانه چنین است که روحیه ایرانی قوت یافتن دوباره و احیا را دارد و در این مسیر، پارچه‏ها و محصولات این گروه می‏تواند جریان‏ساز باشد. به این واسطه لانه پا را از ایران فراتر می‏نهد و دایره روابط خود را جهت همکاری با طراحان و خریداران بین‏المللی گسترده می‏کند. سفر به نقاط مختلف دنیا به منظور تهیه مواد اولیه باکیفیت و ایجاد روابط کاری با طراحان جهان، راهی موثر برای مطرح شدن آثار این برند در بازار جهانی‏ست. این همان نقطه‏ایست که آنها از مرزهای ایران فراتر رفته و با شبک‏های از تامین کنندگان و طراحان بین‏المللی همراه ساخته است.  
او گفت: لانه به جوامع صنعتگر، به خصوص جوامع متشکل از زنان، به واسطه فراهم آوردن دانش و ابزار، جهت استفاده از ظرفیت آنها در حیطه ارتقای تولید و پایداری محیطی کمک می‏کند. ارتقای سطح زندگی زنان صنعتگر با پرداخت دستمزد منصفانه و کمک به آنها برای کسب توانمندی و مهارت، بخش مهمی از الگوی مورد نظر این برند برای ایجاد تغییرات و اشتغال‏زایی‏ست. تمامی قیمتها با همکاری خود جوامع تعیین می‏شوند. هدف ما ارائه دستمزد منصفانه و همینطور توجه به شرایط فروش است، تا کسانی که برای تولید محصولاتمان فعالیت دارند از آن سود ببرند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
آقای فرزان خانجانی افشارمدرس دانشگاه
 
 
 
 
 
 
 
 
فرزان خانجانی افشار گفت: ضرورت شناخت بافت و سبقۀ تاریخی، اجتماعی و فرهنگی هر قوم به جهت انتقال به گردشگران و مخاطبان نوعی بستر سازی و ایجاد آمادگی حسی و ذهنی برای دیدن و شنیدن هنرهای دراماتیکی وموسیقیایی به روایت هنرهای سنتی است. تاکید بر آشنایی با مجموعه آداب گفتاری و رفتاری هر منطقه به منظور شرکت در رخدادهای موسیقیایی و نمایشی هر قوم، بیتردید حضور در خاستگاه‏های هنرهای سنتی علاوه بر ضرورت وجود اتصال و ارتباط درست نیاز به آداب و روشهای خاصی برای مستمعین دارد، چرا که خلاف اجراهای لوکس و ویترینی امروز در کلان شهرها مخاطبین بخشی از پازل هنری اتفاقات هنری در حوزۀ هنرهای سنتی به حساب میآیند.
او همچنین گفت: ضرورت توجه به ابعاد گوناگون فرهنگی، تاریخی، سیاسی و اجتماعی هر قوم در نسبت با شکل گیری و روایت هنری آن منطقه، چرا که خلاف موسیقیهای مدرن و جدید الظهور که خواستگاه ملی و قومی مشخصی ندارند موسیقی نواحی(مقامی) و مجموعه هنرهای نمایشی هر قوم پیوستگی عمیق و مشخص با رخدادهای گوناگون دارد، در نتیجه آگاهی از کیفیت آداب گفتاری و رفتاری هر منطقه مخاطب را در بطن محتوایی و روایی این دست هنرها قرار میدهد، هنرهای سنتی روایت‏گر شادیها، مصائب، حسرت‏ها، ارزوها، شکست‏ها و به طور کلی مجموعۀ عظیمی از عادت‏ها و سنتهای یک قوم است. فقدان سیاقهای اصولی و پژوهشها و تحقیقات روشمند و نیز عدم توجه به آن‏چه که در سطرهای پیشین به آنها اشاره شد، شوربختانه هنرهای سنتی را به مجموعهای دور افتاده،مهجور، رو به زوال، نا آشنا و در نهایت ویترینی تبدیل کرده است که تنها در عالیترین شکل ممکن باعث ایجاد تلذذی گذرا و هیجاناتی ناپایدار در ذهن و جان مخاطب میگردد، در حالی که توسل به شیوه‏های درست علاوه بر ایجاد اتصال باعث تاثیر گذاری و آشنایی با سابقۀ فرهنگی، قومی و اجتماعی یک منطقه میگردد.
فرزان خانجانی افشار گفت: اشاره و توضیح مثالهای مشخص از آواها و نغمه‏های اقوان و ارتباط بلاواسطۀ آن‏ها با سبک رفتاری و گفتاری و به طور کلی سیاق زندگی مردم هر قوم است. اقوام گوناگون ایرانی برای هر رخداد رسمی، نوعی موسیقی مجزا و خاص دارند که ساختاری روایی و محتوایی آن به شکلی کاملاً گویا و روشن در حکم مولفههای تشکیل دهنده فرهنگ قومی آن منطقه می‌باشد.
اجرای موسیقی مقامی
 آقای فرزان خانجانی افشار، امیر حسین فلک افلاکی، مجید خیاطی این نشست پایان یافت.
 
 
 
 
 
 
 
 
تصاویر نشست
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
عكس هاي مرتبط :

 
امتیاز دهی
 
 

All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما