1397/1/22 چهارشنبهبهشتی در هفتمین نشست تخصصی ایران کجاست، ایرانی کیست:
آغاز بحران ها و شروع بیماریهای فرهنگی
بحران احوال شکارگری و بحران مدنیت شدیدترین بحران هایی بوده اند که تاکنون پشت سرگذاشته ایم این در حالی است که با آغاز بحران ها، فرهنگ به سایه رفته و بیماری های فرهنگی فرصت عرض اندام پیدا می کنند.

.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سید محمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری این مطلب را در هفتمین نشست تخصصی " ایران کجاست، ایرانی کیست" (مطالعات طرح آمایش سرزمین) در محل سازمان برنامه و بودجه مطرح ساخت.
او با اشاره به سخنان نشست های گذشته درباره لایه های بحران که در سرزمین مان با آنها مواجه بوده ایم، گفت: در نشست گذشته تا لایه چهارم مورد بحث قرار گرفت و امروز پنجمین لایه بحران را بررسی خواهیم کرد.
او در مقدمه گفت: توجه به لایه های مختلف بحران نشان می دهد همیشه بحران ها از جایی پدید می آیند که ما در زمینه و سیاق " context" دخالت می کنیم. به عبارت دیگر محیط را به رسمیت نمی شناسیم و به جا نمی آوریم و خلاف طبع محیط اقداماتی را انجام می دهیم.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در توضیح این مطلب گفت: گویی طرحی را در نظر داریم و برای اجرا باید محیط با طرح متناسب شود و همین امر باعث مداخله ما در محیط می شود.
بهشتی در ادامه زمینی با پستی و بلندی را مثال زد و گفت: ما بدون توجه به پستی و بلندی ها طرح ساختمان را آماده می کنیم و باید برخی نقاط را خاکبرداری و برخی نقاط را خاکریزی کنیم تا زمین با طرح ما تناسب پیدا کند.
او با اشاره به دو محیط معنایی و مادی جامعه، مداخله در هرکدام از این محیط ها را منجر به بحران در جامعه دانست. در ادامه نیز بر این نکته تاکید کرد که سوتدابیری که به اینگونه مداخلات منجر می شود اغلب از روی خیرخواهی اما بر اثر اشتباه محاسباتی پدید آمده اند.

                                                                                                                  مبدا تاریخی ۱۳۳۵
وی با اشاره به این که درسال 1335 شاهد وضعیتی هستیم که این سال را تبدیل یک نقطه عطف کرده است، گفت: تا قبل از این سال عمده منبع تامین پروتئین در رژیم غذایی ایرانی ها حبوبات بود اما بعد از آن بیشتر به مواد گوشتی تغییر کرد، همچنین تا قبل از سال 1335 میزان مصرف آب خانگی در کشور نزدیک یک سوم میانگین جهانی بود اما امروز سه برابر میانگین جهانی آب مصرف می کنیم.
او افزود: تا قبل از 1335 تنها زباله تولید ما خاکستر بود اما امروز شاید در تولید زباله رکورد شکن باشیم و همچنین تا قبل از این سال مصرف سنگ در ساختمان ها محدود بود اما امروز رتبه اول مصرف سنگ در جهان را داریم.
به گفته وی، تا قبل از 1335 ایران در بلندمرتبه سازی جایی نداشت اما هم اکنون رتبه 11 در بلندمرتبه سازی را در جهان دارا هستیم.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت: همه این موارد منجر به پدید آمدن احوالی در جامعه می شود که احوال استسقا است، احوالی که اگرچه شدیدا به نوشیدن آب مشغولیم اما در حقیقت تشنه نیستیم.
او شروع اسراف کاری امروز جامعه را از سال 1335 دانست و در مثالی گفت: تا قبل از این سال وقتی یک ساختمان با هزینه ای بالغ بر 100هزار تومان ساخته می شد، 90 هزار تومان فروخته می شد چرا که مطابق سلیقه خریدار ساخته نشده بود و بعد از یک سال به دلیل استهلاک 80هزار تومان می شد. این در حالی است که امروزه ساختمانی که با 100هزار تومان ساخته می شود را 120هزار تومان می فروشیم و هرسال هم قیمت آن افزوده می شود.
او با اشاره به وجود استهلاک در کنار افزایش نرخ خانه این پرسش را مطرح کرد که به راستی قیمت چه چیزی بالا می رود؟
به گفته بهشتی تا سال 1335 تنها منبع درآمد ایران تولید ارزش بود اما بعد از آن کم کم در مسیری قرار گرفتیم که تولید ارزش کاری احمقانه محسوب می شود چون راه های بسیار آسان تری برای کسب ثروت وجود دارد.
او با بیان این نکته که احوال شکارگری زمینه «اصلاحات ارضی» یا «انقلاب سفید» را فراهم کرد که موجب، عمیق ترین مداخلات در زمینه و سیاق جامعه ایرانی شد.
وی با تاکید بر این که اصلاحات ارضی فقط به روستاها ختم نمی شد، گفت: آنچه در دهه 134۰ اتفاق افتاد دامن همه جا اعم از شهر، روستا، عشایر، صنعت، بازرگانی و غیره را گرفت.

                                                                                                                    «ارباب و رعیتی" یا " فئودالیسم"
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در توضیح این مساله به مقوله مفهوم سازی اشاره کرد و به توضیح الغای نظام ارباب و رعیتی از طریق القای مفهوم فئودالیسم پرداخت.
او با اشاره به تکرار زیاد این تلقین گفت: امروز «ارباب و رعیتی" را مترادف با مفهوم اروپایی " فئودالیسم" می دانیم این در حالی است که ریشه واژه ارباب از رب، تربیت و مربی می آید و رعیت به معنای کسی است که باید مراعات او را کرد.
بهشتی افزود: سرزمین ایران مبتنی بر ارباب و رعیت اداره می شد، یعنی کسی که مربی است و کسی که باید مراعاتش را کرد.
او با اشاره به نوسانات اقلیمی زیاد در ایران گفت: در ایران شاهد بحران های طبیعی فراوان هستیم و باید در این زمان ها مراعات رعیت ها می شد همچنین زمانی که رعیت ها در نظام کلی اداره کشور دچار مشکل می شدند ارباب باید به آنها کمک می کرد.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به این نکته که ارباب واسطه تنظیم ارتباط رعیت با حکومت و حمایت از او بوده است، گفت: رعیت در جهان ارباب را می شناخت و به همین دلیل از روستا مستقیم به خانه ارباب می آمد و جای مشخصی داشت و ارباب باید از او حمایت کند. و در خانه های اربابی علاوه بر دو حیاط اندرونی و بیرونی، حیاطی نیز مخصوص رعایا وجود داشته است که در آن سرسفره ارباب می نشستند.
او افزود: این در حالی است که مفهوم فئودالیسم باعث شد ما به اشتباه فکر کنیم ارباب کسی است که شغلش ظلم کردن است و رعیت هم کسی است که همیشه مظلوم واقع می شود و حقش خورده می شود.
وی با مطرح کردن این پرسش که آیا امکان دارد یک سرزمین قرن ها با الگوی ارباب ظالم و رعیت مظلوم اداره شود؟ گفت: با مطالعه کتاب خانم آن لمبتون نیز متوجه خواهیم شد ارباب و رعیتی معادل مفهوم فئودالیسم نیست ولی ما در سیستم مدیریت خود این دو را معادل یکدیگر در نظر گرفتیم و بر همان اساس تصمیم گیری کردیم.

                                                                                                                    افزایش درآمدهای نفتی و آغاز مداخلات همه جانبه
بهشتی با اشاره به وجود یک مداخله جدید و همه جانبه در محیط گفت: اگرچه از زمانی که شکارگر زده شدیم آرزوی انجام چنین مداخلاتی را داشته ایم اما بنیه و منابع لازم را نداشتیم.
او افزود: در سال1335 با افزایش درآمدهای نفتی زمینه این مداخلات فراهم می شود که حاصل آن متلاشی شدن سازمان مدیریت در روستاها بود.
به گفته وی، در عمل دیگر روستاها نمی توانستند آباد باشند و شاهد جریان مهاجرت از روستاها به شهرها بودیم.
او با اشاره به وجود همیشگی جریان های مهاجرتی از روستاها به شهر و از شهرها به شهرهای بزرگتر در ایران گفت: معمولا تا قبل از سل 1342 وقتی فردی به لحاظ ثروت و سواد و غیره رشد می کرد ترجیح می داد از روستا یا شهر محل زندگی خود به جای بزرگتری مهاجرت کند.
او افزود: به همین دلیل همواره در شهرها مهاجران پیش قراول مدنیت هستند و نهادهای غیردولتی و جدید توسط این افراد ایجاد می شوند، در واقع این مهاجران با دستی پر به شهرها آمده و به ایفای نقش می پردازند.
به گفته بهشتی، این در حالی است که بعد از سال 134۰ مهاجرت ها با دست خالی و از روی استیصال انجام شد و افراد با کاسه نیازمندی به شهرها آمدند.
او با تاکید بر این که در این دوران حتی ارباب هایی که زمین هایشان و وجاهت خود را در شهرشان از دست داده اند نیز مهاجرت می کنند گفت: آنها به دنبال یک الگوی زیست جدید به شهرهای بزرگتر یا پایتخت مهاجرت می کنند که این هم مهاجرتی از روی استیصال است.

                                                                                                                  حاشیه نشینان شهرها
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به این که این مهاجران چیزی برای عرضه با خود ندارند، گفت: تا سال 134۰، 30 درصد جمعیت ایران شهرنشین و 70 درصد روستا نشین بودند اما جریان مهاجرت از این سال تا 1357 باعث شد جمعیت شهر و روستا 50 به 50 شود اما بیشتر این جمعیت از روی استیصال به شهرها مهاجرت کرده اند و به عبارتی این افراد حاشیه نشین شهرها شده اند.
او با بیان این که منظور از حاشیه نشین، زاغه نشین یا فقیر یا محروم نیست، گفت: حاشیه نشین کسی است که برای خود نقشی در سرنوشت سیاسی، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی جامعه قائل نیست. بنابراین حتی ارباب های ثروتمندی که به شهر کوچیدند و خود را از همه چیز بازنشست کردند جز این حاشیه نشین ها محسوب می شوند.
به گفته وی، تقریبا در سال 1357، از 36 میلیون جمعیت، 18میلیون ساکن شهر و 18 میلیون ساکن روستا و عشایر است این در حالی است 10میلیون از ساکنان شهرها، حاشیه نشین محسوب شده و از دانایی شهرنشینی بی بهره بودند.
او با تاکید بر تاثیر این عدم توازن بر ایجاد زمینه های انقلاب گفت: سابقه شهرنشینی در ایران بسیار کهن و به اندازه سابقه شهرنشینی بشر است اما هرگز جمعیت ساکن شهر در این حد افزایش نداشته است بلکه محدود بود و در حوالی سال 42 به 30درصد رسیده بود.
بهشتی با اشاره به جمعیت 15درصدی شهر نشینی در دوران مشروطه گفت: این در حالی است که مشروطیت یک پدیده شهری بود.

                                                                                                                   تبدیل محله های مرکب به هموژن
او در ادامه به وجوه فرهنگی مهاجرت ها پرداخت و گفت: وقتی مهاجرت ها اتفاق می افتد به مرور جامعه شهری ایران را متلاشی می کند.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود: مهم ترین واحد شهری تا قبل از سال 134۰ در ایران، محله بود و ترکیب جمعیتی محله به لحاظ اجتماعی شامل همه اقشار جامعه می شد به طور مثال در محله درخونگاه، خانه مستوفی الممالک (صدرالعظم) در کنار روحانی و لوطی و گدا و کاسب و غیره قرار داشت.
او با تاکید بر ساختار مرکب محله ها در آن سال ها گفت: از سال 1342 به بعد کم کم ساختار محله ها متلاشی شده و محله های هموژن پدید می آید که فقط یک قشر در آن زندگی می کنند. مثل تهرانپارس و نارمک و دروس و گیشا و ... .
بهشتی افزود: متلاشی شدن ساختار اجتماعی باعث شد زندگی به عنوان مفهومی با کیفیت که دارای عطر و طعم است به زنده بودن تنزل پیدا می کند.
او با اشاره به پناه بردن زندگی به فضای خصوصی گفت: نتیجه آنکه نسل های جدید به ویژه نسل دهه 60، خاطره ای از کوچه ندارند و خاطره هایش به واحد مسکونی خودشان محدود می شود چرا که دیگر زندگی در کوچه جریان نداشت.
وی فقدان زندگی در بیرون از فضای خصوصی را نشانه نبود امنیت دانست و گفت: به عبارت دیگر در این فضا باید امنیت به صورت فیزیکال تامین شود و حتما پاسبانی برای حفظ امنیت در محل حضور داشته باشد.
او با بیان این نکته که کم کم در شهرها هرچیزی که بویی از کیفیت بدهد خریدار ندارد، گفت: شهرها خالی از زندگی می شوند هرچند رفت و امد وجود دارد اما این رفت و آمد در واقع صورتی از حمل و نقل است.
                                                                                                                        خیابان هایی بدون زندگی
بهشتی افزود: تا قبل از  سال 1342 خیابان جایی بود که زندگی در آن جریان داشت و مقصد محسوب می شد، در آن دوران خیابان ها هر کدام دارای معنایی بودند مثلا خیابان لاله زار جایی برای تفرج و باخبر شدن از آخرین دستاوردهای جهان بود.
او با اشاره به تغییر مفهوم خیابان بعد از سال 134۰ گفت: این روزها وقتی می گوییم می خواهم به خیابان لاله زار بروم یعنی می خواهم وسایل الکترونیک بخرم و هدفی کابردی دارم که اگر جای دیگری تامین می شد به آنجا می رفتم در حالی که قبلا هیچ خیابانی را نمی شد با جای دیگری عوض کرد و هرکدام از هویت و ویژگی های خاصی برخوردار بودند.
وی با بیان اینکه بعد از سال 134۰ کم کم خیابان ها به جاده تبدیل می شوند، گفت: جاده ها خودشان مقصد نیستند بلکه مبدا و مقصد آنها مهم است و یک طرفه شدن خیابان ها نیز در همین راستا است.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود: از همان زمان به بعد همه چیز کمی شده و به مرور شاهد خیابان هایی به اسم 30متری، 45 متری و غیره هستیم یا این که اسم هایی انتخاب می کنیم که نسبتی با مسمی ندارند.
او با اشاره به این که این خیابان ها در واقع جایی نیستند بلکه ناکجا شده‌اند گفت: اصولا هنر ما از سال 134۰، تبدیل جاها به ناکجا و بزرگترین محصول ما تولید ناکجا کردن است.
بهشتی افزود: در این شرایط سیطره کمیت آنقدر شدید می شود که همه چیز فقط در این مختصات معتبر شمرده می شود و زمانی که از کیفیت صحبت می شود، از آنجا که معیاری برای سنجش آن دیگر وجود ندارد، اوقات همه تلخ می شود.
او با اشاره به شهرت رستورانی مثل البرز و کباب های متریش در تهران، گفت: این نگاه کمی در همه ابعاد زندگی اعم از شهرسازی  و معماری و پوشاک و هنر و اقتصاد و آموزش و غیره هم وجود داشت.

                                                                                                                             ساختمان هایی بدون نما
بهشتی به وجود ساختمان های بدون نمای فراوان تا سال 1375 اشاره کرد وگفت: قبل از بحران مدنیت ساختمان ها بسته به قرارگیری در موقعیت شهری نماهای متناسبی داشتند و گویی با لباس رسمی در شهر نشسته بودند.
او در ادامه به پستو شدن بالکن ها در ساختمان ها طی دوران بحران مدنیت اشاره کرد و گفت: در این دوران نردبان شکسته، شیشه ترشی و غیره در بالکن ها قرار می گرفتند.
به گفته بهشتی، با آغاز بحران ها، فرهنگ به معنی دانایی حاصل از تعامل تاریخی انسان با محیط به سایه می رود و بیماری های فرهنگی فرصت عرض اندام پیدا می کنند و هر لایه بحران می تواند آن را شدت می دهد.
او  بحران احوال شکارگری و بحران مدنیت را شدید ترین بحران هایی دانست که تاکنون پشت سر گذاشته ایم و در پایان افزود اما خوشبختانه نشانه هایی وجود دارد که جامعه ما عزم خود را برای عبور از یک یک این لایه های بحران جزم کرده است.
 

عكس هاي مرتبط :

 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما