1396/1/29 سه شنبهدر نشست گروه مطالعات راه ابریشم صورت گرفت:
بررسی الگوهای معماری کاروانسراهای سلجوقی شاهراه خراسان
وجود گنبدخانه، میانسرا، چهار ایوانی بودن، فضای چهار سفره، رواق هایی در فضای جلوی حجره ها، ورودیهای ساده و کاملا مستقیم به حیاط و محلی برای نگهداری حیوانات از جمله نقاط مشترک در الگوی کاروانسراهای سلجوقی هستند.

.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، بهمن سلطان احمدی در نشستی که امروز به مناسبت روز جهانی بناها و محوطه های تاریخی توسط گروه مطالعات راه ابریشم در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد، به بررسی الگوهای معماری کاروانسراهای سلجوقی شاهراه خراسان پرداخت.
او با اشاره به این که استفاده از نام جاده ابریشم به حدود یک صد سال پیش باز می گردد، گفت در منابع تاریخی از آن تحت عنوان شاهراه خراسان یاد شده است. این مسیر از سرخس به سمت ورامین، ری، قم، اراک، همدان ، کرمانشاه و بغداد که پایتخت دینی دوران سلجوقیان بوده، ادامه دارد.
این کارشناس ارشد معماری در ادامه ضمن بررسی  کاروانسراهای سلجوقی در شاهراه خراسان گفت: همه این کاروانسراها دارای الگوی مشابهی بودند که از جمله می توان به وجود گنبدخانه، چهارایوانی بودن، وحود میانسرا و نیز رواق هایی در فضای جلوی حجره ها اشاره کرد.
وی در ادامه وجود فضای چهار سفره، ورودیهای ساده و کاملا مستقیم به حیاط و همچنین وجود محلی برای نگهداری حیوانات را از دیگر شاخصه های کاروانسراهای این دوره تاریخی دانست.
این معمار در مورد الگوی محل نگهدای حیوانات در این کاروانسراها گفت: محل نگهداری از حیوانات در کاروانسراهای دوران سلجوقی شامل فضایی جانبی یا محلی در جلوی کاروانسرا بود اما در دوران صفوی این الگو تغییر کرده و محل نگهداری از حیوانات به داخل کاروانسرا آمده و فضای زیادی را به خود اختصاص داد.

                                                                                                                                 دیر گچین، نمونه کامل یک کاروانسرا
او در ادامه ضمن ارائه توضیحاتی درباره کاروانسرای دیر گچین گفت: این کاروانسرا که تا دوران قاجار از آن استفاده می شده، نمونه کاملی از یک کاروانسراست چرا که دارای حمام، سرویس بهداشتی، آسیاب، فضای اقامتی و مسجد شبستانی بوده و حتی در منابع تاریخی به وجود مغازه هایی برای فروش کالا در آن اشاره شده است.
سلطان احمدی با اشاره به کاروانسرای رباط شرف به عنوان یکی دیگر از کاروانسراهای مورد بررسی گفت: این کاروانسرا دارای پلان بسیار پیچیده و تزیینات فراوانی است و به نظر می رسد به جز کاربری های متداول کاروانسراها، کاربرد دیگری نیزداشته که باید در این زمینه بررسی های دقیق تری انجام شود.
وی به وجود مخزن آب به عنوان یکی از ویژگی های بارز این بنا اشاره کرد و گفت: در این کاروانسرا چهار آب انبار، دو مورد در گنبد خانه های کناری و دو مورد در مرکز حیاط قرار دارد.
او با اشاره به بحث دفاعی رباط ها گفت: رباط ها در واقع پادگان هایی بودند که در اوایل اسلام که جنگ های داخلی زیاد بود، ساخته شدند.
به گفته سلطان احمدی، رباط ها در آن دوران فضاهای اقامتی نبوده و دیوارهایی مستحکم، بدون روزن و مرتفع داشتند که به عنوان قلعه دفاعی از آنها استفاده می شد اما به مرور زمان به کاروانسراها تغییر کاربری دادند.
او در ادامه به ارائه توضیحاتی درباره کاروانسرای رباط سنگی، کاروانسرای قلعه سنگی، کاروانسرای دهکده طلاب و کاروانسرای رباط سنگی علی آباد پرداخت و گفت: کاروانسرای دهکده طلاب توسعه متوازنی پیدا کرده و در دوران صفوی قسمت آجری آن به بخش سنگی دوران سلجوقی اضافه شده است.

                                                                                                                                 کاروانسرای رباط سنگی علی آباد شاخصه منحصر به فرد
او از وجود آب انبار دوران سلجوقیان در کاروانسرای رباط سنگی علی آباد به عنوان یک شاخصه منحصر به فرد نام برد و افزود: نوع تزیینات نشان می دهد این کاروانسرای سنگی به دوران سلجوقیان متعلق است همچنین در این بنا دیوارهای بلند و الحاق حجره ها را می توان مشاهده کرد.
سلطان احمدی در ادامه درباره نظام بازار در دوران سلجوقی گفت: در این دوران دو گروه تاجر شامل تاجران مقیم و غیر مقیم در بازار حضور داشتند.
این کارشناس ارشد معماری در توضیح تاجران مقیم گفت: این تاجرها با پیشه وران تولید کننده محصولات در ارتباط بودند اما تاجران غیر مقیم، ارتباطی با پیشه وران نداشته و محصولات را از تاجران مقیم دریافت کرده و به واسطه هایی که در سایر شهرها یا کاروانسراها بودند، می دادند.
او یکی از مهمترین و نخستین دلایلی که باعث رونق راه ها و به دنبال آن کاروانسراها در دوران سلجوقیان شد را امنیت عنوان کرد و گفت: یکی از نکات مهمی که باعث افزایش امنیت در دوران سلجوقیان شد این بود که  آنها حکومت را از ترکان سلجوقی گرفته و مسولیت های نظامی، دفاع از سرحدات و کنترل آشوب ها و ... را به آنها واگذار کردندو خودشان امنیت سیاسی و امور دینی را در دست گرفتند.
او با اشاره به دو وزیر مهم و معروف سلجوقیان یعنی کندری و نظام الملک گفت: این وزرا تقویم ساسانی را احیا کرده و زبان حکومتی را از عربی به فارسی تغییر دادند. همچنین سنت وقف را در کشور احیا و نظام کشاورزی را رونق و ترویج دادند که همه این ها در افزایش امنیت و رونق کاروانسراها بسیار موثر بود.
او در ادامه با ارائه توضیحاتی درباره تغییر شبکه شهرها همزمان با دوران مدرن و کشف نفت در ایران گفت: در گذشته روستاها تولید کننده مواد خامی بودند که در شهرها توسط پیشه ورها به محصولات تبدیل شده و سپس به شهرهای اصلی و بزرگ فرستاده می شدند، اما این چرخه از دوران مدرن برعکس شده و تغییر کرد.
او افزود: در دوران مدرن و بعد از کشف نفت در ایران، شهرهای بزرگ اقتصاد شهرهای کوچکتر و شهرهای کوچک اقتصاد روستاها را تامین کردند. 

عكس هاي مرتبط :

 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما