تاریخچه هنرهای سنتی

تاریخچه و سیر تحولات پژوهشکده هنرهای سنتی در ساختار سازمان میراث فرهنگی و پژوهشگاه
بر اساس اسناد و مدارک موجود با آغاز به کار « مکتب خانه صنایع مستظرفه » در سال 1287 به سرپرستی استاد محمد غفاری « کمال الملک » و سپس بنیان گذاری « مدرسه صنایع قدیمه » توسط استاد حسین طاهرزاده بهزاد در سال 1309، شالوده ایجاد کارگاههای سنتی به منظور آموزش و حفظ و اشاعه هنرهای ملی و بومی ایران گذاشته شد. در آغاز، تاسیس کارگاههای مینیاتور به سرپرستی مرحوم هادی مختار تجویدی و خاتم به سرپرستی مرحوم صنیع خاتم و منبت به سرپرستی مرحوم حاج آقا امامی صورت گرفت و پس از آن کارگاههای زری و مخمل بافی، رنگرزی سنتی ، قالی بافی و طراحی سنتی ایجاد شد. کلیه اساتید و هنرمندان این کارگاهها برگزیده از هنرمندان چیره دست از اکناف کشور بودند
در سال 1310 رشته های مشبک و معرق چوب به کارگاه منبت افزوده شد و در سال 1311 مدرسه صنایع مستظرفه به موسسه قالی ایران و اندکی بعد به مدرسه صنایع قدیمه و سپس به هنرستان هنرهای قدیمه تغییر عنوان پیدا کرد. در سال 1309 کارگاه کاشی و سرامیک هنرستان افتتاح شد که بعدها به کوشش مرحوم مهندس مهدی زواره ای تکامل یافت. در سال 1319 با تاسیس دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران، توسط وزارت پیشه و هنر، آموزش هنرهای تجسمی و مدرن در این دانشکده و دروس هنرهای سنتی و ایرانی به هنرستان هنرهای قدیمه واگذار شد.
طی مدت کوتاهی این هنرستان، به هنرستان هنرهای زیبا و سپس به هنرستان هنرهای ملی تغییر نام داد و در سال 1325 با حذف جنبه های آموزشی، با عنوان « اداره هنرهای ملی » ادامه کار داد.
در سال 1333 کارگاه مینا سازی، در سال 1334 کارگاه ساز سازی و در سال 1335 کارگاه قلمزنی و نقره سازی در این اداره افتتاح شد.
کلاسهای آموزشی در سال 1336 برای علاقمندان فراگیری هنرهای سنتی در کنار اداره هنرهای ملی شروع به کار کرد. در همین سال با تاسیس اداره هنرهای زیبای کشور در وزارت معارف، هنرهای ملی به این اداره ملحق شد.
با تاسیس وزارت فرهنگ و هنر در سال 1343، اداره هنرهای زیبای کشور و همچنین اداره هنرهای ملی به این وزارتخانه انتقال یافت. در سال 1346، اداره کل افرینشهای هنری و ادبی تحت پوشش معاونت هنری وزارت فرهنگ و هنر ایجاد گردید و اداره هنرهای ملی با عنوان « اداره کارگاههای هنری » یکی از واحدهای تابعه این اداره کل قرار گرفت. کارگاههای هنری تا سال 1356 به عنوان زیر مجموعه اداره کل آفرینش های هنری و ادبی به فعالیت خود ادامه داد و در این سال با حذف ابعاد هنری آن به دفتر پژوهش و آفرینش ، تغییر نام داد.
هدف اصلی این مرکز حفاظت از سنتهای هنری و صنایع سنتی بود که بیم فراموش شدن آنها در دنیای صنعتی پیش روی بود. این مرکز پس از انقلاب اسلامی با عنوان اداره کل هنرهای سنتی تحت پوشش وزارت فرهنگ و آموزش عالی و پس از آن تحت پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت. اما نظر به اهمیت و جایگاه میراث فرهنگی و هنرهای سنتی در ساختار فرهنگی کشور و نقش بسزای آن در حرکت به سوی استقلال سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور، در تاریخ11/10/ 1364 مجلس به تشکیل سازمانی تحت عنوان سازمان میراث فرهنگی کشور رأی مثبت داد و به وزارت فرهنگ و آموزش عالی اجازه داد تا از ادغام 11 واحد پراکنده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نیز وزارت فرهنگ و آموزش عالی، سازمان میراث فرهنگی به صورت سازمانی وابسته به خود تشکیل دهد. این قانون در روز پنجشنبه دهم بهمن ماه 1364در مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 12 بهمن 1364 به تأیید شورای نگهبان رسید.اما در سال 1372 شورای عالی اداری طی جلسه 1372/1/18به پیشنهاد سازمان امور اداری و استخدامی کشور و به منظورهماهنگی و افزایش کارآیی و اثربخشی سازمان میراث فرهنگی کشور و تمرکز در مدیریت دستگاه‌های فرهنگی، سازمان میراث فرهنگی کشور از وزارت فرهنگ و آموزش عالی منفک و به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ملحق شد. در نهایت در جلسه علنی 23 دی‌ماه سال 82 مجلس شورای اسلامی، سازمان‌های میراث فرهنگی کشور و ایرانگردی و جهانگردی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جدا و از ادغام آن‌ها "سازمان میراث فرهنگی و گردشگری" با کلیه اختیارات زیر نظر رییس جمهور فعالیت خود را آغاز کرد. با توجه به مسئولیت‌های سازمان که در حوزۀ پژوهش و مأموریت‌های اجرایی حفاظت از میراث فرهنگی و گردشگری قرار داشت، ضرورت تشکیل پژوهشکده سازمان میراث فرهنگی با مسئولیت حاکمیتی مدیریت امر پژوهش در حوزه های مرتبط با میراث فرهنگی و گردشگری و پاسخگویی به بخشی از نیازهای پژوهشی کشور در زمینه میراث فرهنگی و گردشگری کشور احساس شد و درنتیجه با منفک شدن واحدهای هنرهای سنتی، مردم شناسی، باستان شناسی، زبان و گویش، حفاظت و مرمت، حفظ و احیاء از بدنۀ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که به استناد مجوز شماره 6503/22 مورخ20/ 1383/8 شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم تحقیقات و فناوری انجام پذیرفت،پژوهشگاه میراث فرهنگی تأسیس گردید.
پژوهشکده هنرهای سنتی

پژوهشکده هنرهای سنتی به منظورتحقق بخشی از اهداف پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری – معرفی و اشاعه رشته‌های گوناگون هنرهای سنتی، شناسائی و مستندسازی این هنرها و هنرمندان هنرهای سنتی و باز شناسی دانش، فنون و مهارت های هنرهای سنتی که در حال حاضر فراموش شده اند تشکیل شد.
هنرهای سنتی و صناعی ایران از دیر باز مورد شناخت جهانیان بوده و آفرینش های هنرمندان ایرانی به بسیاری از کشور های جهان ارسال می شده است. این هنرها بر اساس ذوق، سلیقه و هنر ایرانیان و بر بستر دانش فنی و مهارت هنرمندان ایران زمین ساخته و پرداخته می شده است. اما با آغاز عصر صنعت و ورود تولیدات صنعتی به عرصه زندگی برخی از این تولیدات که بیشتر جنبه های کاربردی داشته از چرخه زندگی روزمره مردم خارج و بعضاً با از میان رفتن استادان این حرف، دانش فنی و تولید آنها نیز به فراموشی سپرده شده است. پژوهش پیرامون این هنرها و صنایع و باشناسی دانش فنون و احیاء مهارت در تولید و ترویج آنها یکی از وظایف محوری در فعالیت های پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و بطور اخص پژوهشکده هنرهای سنتی است. بنابراین پژوهشکده هنرهای سنتی در برنامه های پژوهشی خود بر این مهم تاکید دارد تا به باز شناسی فنون هنرهای صناعی از یاد رفته بپردازد و دانش فنی و فنون مهارتی آنها را با زبان مهندسی روز بیان نماید. محصول این پژوهشها به ساخت مدلهایی خواهد انجامید که می تواند مورد استفاده کارگاههای انبوه ساز در بخش خصوصی قرار گیرد. انجام این مهم نیاز به کارگاه ها و آزمایشگاه های پژوهشی فعال دارد که با حضور استاد کاران، پژوهشگران و فعالان هنری و متخصصین عرصه های مختلف علوم در حوزه های علوم مهندسی، شیمی، فیزیک، متالوژی، نساجی و غیره به فعالیت بپردازد.

پژوهشکده هنرهای سنتی بر اساس وظایف حاکمیتی تعیین شده برای آن با برگزاری نشست های تخصصی با فعالان هنرهای سنتی و پژوهشگران این بخش در سطح ملی نسبت به نیاز سنجی، اولویت بندی، برنامه ریزی اجرای پژوهشهای کلان ملی اقدام و پژوهشهای این حوزه را مدیریت می نماید.
پژوهشکده هنرهای سنتی در برنامه های آتی خود در نظر دارد تا با مشارکت محققین این حوزه، دانشکده های فنی و مهندس و علوم پایه، دست اندکاران بخش تولید و در قالب برگزاری نشست های تخصصی نسبت به شناسائی چالش های پیش روی هنرهای سنتی در زمینه های مبانی فکری و نظری، ترویج و کاربردی نمودن هنرهای سنتی در زندگی امروز، اقتصادی نمودن تولیدات هنری، کارآفرینی، جایگاه هنرهای سنتی در اقتصاد ملی و راه کارهای برون رفت از رخوت در تولیدات هنرهای سنتی اقدام نماید. 
 

All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما