کارگاهها-کارگاه قالی و گلیم
تعریف: قالی بافته ای است که بافت آن بر دستگاه دار انجام می پذیرد، این بافته از سمت رو پرز دار و از سمت پشت مسطح و بدون پرز است. در بافت قالی پودها تک به تک بر گرد تارها پیچیده و گره میخورد. رنگ نخ هر گره بر اساس نقشه قالی انتخاب شده و گره بر گرد دو نخ تار گره می خورد. از کنار هم قرار گرفتن گره بطور افقی که در پهنای قالی ادامه می یابد، یک رج تشکیل می شودو با اتمام رج یک پود سرتاسری ارتباط تمامی تارها را در رج برقرار می نماید. تعداد گره ها در هر سانتیمتر مربع تراکم قالی را رقم می زند. تراکم ارتباط مستقیم با ضخامت نخ تار و ضخامت خامه های پود دارد. هرچه این ضخامت ها کمتر باشد تعداد گره ها در هر سانتیمتر بیشتر خواهد شد.
در زبان پهلوی واژه‌های گوناگونی برای اشاره به انواع گستردنی‌ها به کار برده می‌شد: برای قالی نفیس از بَت یا بوپ، برای نمد و فرش از نمت استفاده می‌شد و برای فرش و بستر از ویستَرْگ که از ویستردنwistardan گرفته شده که در فارسی امروز، گستردن گفته می‌شود.
درفرهنگ لغت عمید کلمه قالی را برگرفته از کلمه ترکی قالین به معنای فرشِ پُرزدار که با نخ و پشم به رنگهای مختلف بافته می‌شود، معنی کرده است همچنین در لغت نامه دهخدا در معنای لغت «بوب» چنین آمده‌است: فرش و بساط خانه. در تاریخ طبری از ابوجعفر محمد بن جریر طبری (حدود ۲۶۶ - ۳۱۰) و ترجمه و تالیف ابو علی محمد بلعمی (۳۲۵) واژه «بساط» مترادف فرش آمده‌است.
تاریخچۀ قالی و قالی بافی
بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که زادگاه صنعت قالی بافی آسیا است. از کزنفون مورخ، فیلسوف و سردار آتنی که در سالهای 401 پیش از میلاد در مورد جنگ با ایرانیان گزارش کرده است، نقل شده که ایرانیان عادت دارند روی قالی های نرم استراحت کنند. کشف قالی پازیریک که نقوش آن مبین هنر هخامنشی است و توسط هیأت باستان شناسان روسی به سرپرسی پروفسور رودنکو به سال 1949 در منطق آلتای سیبری و دره پازیریک روسیه رخ داد نیر دلالت بر صحت این مطلب دارد. ایرانیان در دوره های بعد هنر و صنعت قالی را دنبال و فن بافت آن را ارتقاع دادند بطوریکه در عهد ساسانی موفق به بافت فرشهایی بسیار وسیع شده بودند که زینت بخش کاخهای ساسانی بوده است که از آن جمله میتوان به فرش معروف بهارستان که ایوان وسیع کاخ تیسفون را پوشش می داده اشاره داشت. این فرش از چنان زیبائی و عظمتی بر خوردار بوده که مورخ آن عصر در یادداشت های خود به تعریف و تمجید آن پرداخته اند. هنر قالی بافی در عصر صفوی هم گام با سایر هنرها پیشرفت نمود و هنرمندان عصر صفوی موفق به بافت فرشهایی شدند که هر یک به تنهایی شاهکاری بی نظیر به حساب می آمد که از آن جمله میتوان به فرش تربت خانه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی اشاره نمود که نام آن در فهرست ۵۰ اثر شاهکار هنری برگزیده جهان قرار گرفته داشته و اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان نگهداری می شود.
ذوق، سلیقه و مهارت هنرمندان ایرانی در بافت فرش و قالی های ایرانی شهره جهانی یافته و جهانیان قالی را خاص هنر ایران بدانند. در حال حاضر کمتر موزه ای را در جهان می توان سراغ داشت که حداقل یک فرش از فرشهای ایرانی را در خود نداشته و آن را باافتخار معرفی ننماید.
هنر قالی ابعاد گوناگونی را در بر دارد و در تولید آن باید دانش و مهارت کافی در آماده سازی مواد که عبارت از آماده سازی الیاف (پنبه، ابریشم و پشم کرک)، آماده سازی رنگ از رنگزاهای طبیعی و فرایند رنگرزی الیاف است وجود داشته باشد. طراحی فرش نیز موضوع بسیار مهمی است در تولید آن است. فرش ایرانی بخش وسیعی از مشهوریت خود را مدیون هنر هنرمندان طراحی است که با ذوق و سلیقه کم نظر و ابدعات بسیار زیبا در این عرصه فعالیت نموده اند. مهارت در بافت نیز از جمله نکات بسیار مهم در تولید فرش است که ایرانیان و به ویژه بانوان ایرانی در آن تبهر بسیار داشته و دارند. در قالی ایرانی از دو شیوه گره زنی پود استفاده می­شود که این گره­ها با نامهای گرۀ ترکی و گرۀ فارسی مشهورند. در حال حاضر از هر دو نوع این گره ها بطور گسترده در صنعت قالی ایرانی که در تمام مناطق جغرافیای ایران بافته می­شود، استفاده می­گردد.
کارگاه پژوهشی بافت قالی و گلیم پژوهشکده هنرهای سنتی
اهمیت هنر قالی و ضرورت پاسداشت این هنر اصیل موجب شد تا در سال 1329 قمری کارگاه قالی بافی در مدرسۀ هنرهای مستظرفه که توسط کمالالملک بنیان گذاری شده بود تأسیس گردد. این کارگاه در سال 1310 هجری در ادارۀ کل هنرهای زیبا و پس از انقلاب اسلامی در وا حد هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی به فعالیت خود ادامه داد. در طی این مدت قریب به 20 هنرمند در این کارگاه مشغول به فعالیت بودن که از خود آثار بسیار با ارزش بر جای گذاشته اند. از جملۀ این هنرمندان میتوان به اسامی ذیل اشاره داشت. لطیف تقدیری، جمشید امینی، حسین پاک عنصر، محمد رهبر شایسته، قهرمانی، احمد محمودی، علی رضا اکبری، تقی مجرد، زهرا خنج منش، قدرت عزیزپور، رفیعی، صالح فردوس، نساء قاسمی، جمیله هاشمی، جمشید امینی.
در حال حاضر کارگاه پژوهشی بافت قالی و گلیم در پژوهشکدۀ هنرهای سنتی با توان پرسنلی 2 هنرمند فعالیت می­نماید. هنرمندان این کارگاه ضمن پژوهش در حوزه تکینک های بافت و نقشه قالی های ایران در سده های گذشته به بافت برخی از نقشه ها که از اهمیت به سزائی برخوردار هستند مشغول می باشند.
هنرمندان فعلی این کارگاه : خانمها الهه ضیائی و آمنه چرخ آبادی

 
All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما