اهداف و وظایف


به نام خدا

مقدمه
به منظور تحقق اهداف و وظایف پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در زمینۀ هنرهای سنتی ایران و افزایش سطح مربوط به این عرصه، به ویژه در خصوص کیفیت طرح¬های پژوهشی و نگاه آن¬ها به جانب نیازهای نظری و عملیِ روز، پژوهشکدۀ هنرهای سنتی با هدف شناسایی و بهره¬مندی از فرصت¬ها و مزیت¬های موجود و همچنین برآورد و استفاده از ظرفیت¬های علمی و توان کارشناسی داخلی و خارجی به منظور مطالعه و پژوهش روشمند و نظام¬مند در راستای آسیب-شناسی و ارتقای وضعیت موجود و برنامه¬ریزی جهت احیاء، تثبیت و توسعۀ رشته¬های ین هنرها هماهنگ با نیاز روز، تشکیل می¬گردد.
مدت مدیدی است که پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری از طریق پژوهشکده¬ها و گروه¬های تخصصی خود اقدامات قابل توجه و بسیاری مفیدی را رقم زده و از این رهگذر بر غنای منابع پژوهشی اعم از بنیادی و کاربردی افزوده است.
یکی از قدیمی¬ترین و در عین حال فعال¬ترین گروه¬های تخصصی این پژوهشگاه، گروه هنرهای سنتی است که گاه با نام هنرهای ملی نیز از آن یاد می¬شود. در این گروه، انواع کارگاه¬های پژوهشی مانند سفال، زربفت، قلمزنی، منبت، معرق، خاتم، سازسازی، نگارگری، خوشنویسی و... طبق اصول بازیابی شده از پژوهش¬های به عمل آمده، به خلق آثار فاخر و اصیل می¬پردازند. در عین حال نیز گروهی از اعضای هیئت علمی و کارشناسان پژوهشی خبرۀ پژوهشگاه در بخش امور پژوهشی این گروه مشغول تکمیل طرح¬های موظفی و همچنین تحقیق در خصوص دغدغه¬های پژوهشی موجود و مرتبط با مباحث گروه هستند.
در این میان توجه به اسناد بالادستی امری است که غفلت از آن¬ها بی شک مایۀ نقصان و حرمان خواهد بود. یکی از این اسناد، سند چشم¬انداز 20 سالۀ جمهوری اسلامی ایران (1404) است که طبق آن جامعۀ ایرانی باید «توسعه یافته، متناسب با مقتضیات فرهنگى، جغرافیایى و تاریخى خود و متکى بر اصول اخلاقى و ارزش‏هاى اسلامى، ملى و انقلابى، با تاکید بر مردمسالارى دینى، عدالت اجتماعى، آزادى‏هاى مشروع، حفظ کرامت و حقوق انسانها و بهره‏مند از امنیت اجتماعى و قضایى» باشد. همچنین توجه به «فرهنگسازى براى استفاده از تولیدات داخلى» امری است که با هنرهای سنتی ایران به عنوان قدیمی¬ترین و اصیل¬ترین تولیدات داخلی ارتباطی تنگاتنگ دارد.
هنر زبان رسایی دارد، هیچ زبانی به رسایی آن نیست؛ نه زبان علم، نه زبان معمولی، نه زبان موعظه، به رسایی زبان هنر نیست. آثار هنری این گونه است.
هنر یک شیوه بیان است، یک شیوه ادا کردن است. منتها این شیوۀ بیان از هر تبیین دیگر رساتر، دقیق‎تر، نافذتر و ماندگارتر است. دقت در هر یک از این چند تعبیر: رساتر بودن، دقیق‏تر بودن، نافذتر و ماندگارتر بودن، در فهم معنای هنر کمک می‎کند. هنر دقیق‎ترین ورساترین وسیلۀ انعکاس اندیشه‎ها و آرمان‎های شریف می‎باشد. (مقام معظم رهبری، 1377)
طبق مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی:
1 ـ هدایت و ترویج و آموزش عمومی هنر و ادبیات بویژه هنرهای سنتی ملی و اسلامی و برگزاری جشنواره‎ها و مسابقات منطقه‎ای و سراسری با اختصاص جوایز و پاداش‏های مناسب. 2 ـ تشکیل و تقویت تجهیز مراکز اطلاعات فرهنگی و هنری و مراکز حفظ و تنظیم اسناد، مدارک و شناسانامه‏های فرهنگی و هنری.
 در برنامۀ عملیانی و اجرایی چهارسالۀ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز بر «تدوین نظام مدیریت حفاظت و نجات بخشی آثار فرهنگی و طبیعی در معرض خطر و یا در شرایط بحران و هنرهای سنتی در حال زوال» تأکید شده است. این در حالی است که در آیین نامۀ استخدامی اعضای هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری «هماهنگ ساختن فعالیت¬های پژوهشی در رشته¬های مربوط به هر گروه پژوهشی» و «تألیف کتاب و مقالۀ علمی و ترجمۀ کتاب» و «طراحی و راه¬اندازی آزمایشگاه یا کارگاه پژوهشی» بسیار مورد توجه واقع گردیده و در اساسنامۀ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز تاکید بر: 1 ـ پژوهش در زمینه هنرهای سنتی و فراهم آوردن امکانات لازم جهت حفظ، احیاء و رشد آن ها. 2 ـ توسعه فعالیتهای تحقیقاتی در زمینه های مختلف میراث فرهنگی و تشویق محققان، هنرمندان و استاد کاران. 3 ـ معرفی آثار با ارزش فرهنگی- تاریخی از طریق موزه‌ها و نمایشگاه¬ ها و نظایر آن. 4 ـ تشویق مردم به مشارکت در فعالیت های مربوط به شناسایی، حفظ و احیاء میراث فرهنگی و نظارت بر آن. 5 ـ تنظیم و اجرای برنامه های آموزشی جهت آماده سازی نیروهای کارآمد در زمینه‎های مربوط به میراث فرهنگی با هماهنگی دستگاههای ذیربط.
 همچنین با توجه به اساسنامه پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری:
1 ـ توسعه و گسترش پژوهش در زمینه میراث فرهنگی و گردشگری و در راستا احیا و مستند سازی آثار به منظور حفظ کیفیت آن‏ها و آشکار نمودن حلقه گمشده فرهنگی و تاریخی و طبیعی. 2 ـ بررسی و شناسایی نیازهای پژوهشی در زمینه شناخت آثار ارزشمند فرهنگی تاریخی ایران در جهان شامل آثار مادی(منقول و غیر منقول) و غیر مادی که به نحوی دلالت بر هویت فرهنگی تاریخی جوامع، اقوام و دوره‎های تاریخی نماید. 3 ـ همکاری پژوهشی با دانشگاه‏ها و موسسات پژوهشی داخل و خارج کشور به منظور ارتقای کیفیت فعالیت‏های پژوهشی در زمینه میراث فرهنگی و گردشگری با رعایت قوانین و مقررات مربوط. 4 ـ ارائه خدمات مشاوره‏ای به اشخاص حقیقی و حقوقی بر اساس نتایج فعالیت‎های علمی و پژوهشی انجام شده پژوهشگاه.  5 ـ برگزاری دوره‏های آموزشی و بازدیدهای علمی.  6 ـ  برگزاری همایش‎های علمی و نمایشگاه‏های تخصصی.

 1. تعاریف
1-1. هنرهای سنتی ایران:
هنرهای سنتی ایران هنرها و صنایع ظریفه¬ای هستند که در طول سده¬های متمادی با حفظ ریشه¬ها و سنت¬های خود رشد کرده و مراحل شکل¬گیری خود را گذرانده یا می¬گذرانند. تکیه بر دانش بومی، مهارت، وجود جنبه¬های رمزی و تمثیلی و تأکید بر زیبایی را می¬توان از ویژگی¬های اصلی این هنرها برشمرد. کاربردی بودن آثار منقول و غیرمنقول و حتی آثاری که در گروه هنرهای جاری در زمان قرار می¬گیرند- ماند موسیقی و نمایش¬های سنتی- از دیگر شاخصه¬های هنرهای سنتی ایران است. تنوع این هنرها امری است که منطبق با نیازهای روحی، روانی و حتی جغرافیایی اقوام و مردمان مختلف در سراسر ایران رقم خورده و همواره منعکس کنندۀ فرهنگ سنتی این مرز و بوم بوده¬اند. به همین دلیل نقوش، رنگ¬ها، آرایه-ها، نواها، ریتم¬ها و عناصر سنتی تحت قواعد فنون عملی و دانش¬های سنتی وحدتی ساختاری یافته و شکل گرفته¬اند.

2. هدف از ایجاد پژوهشکدۀ هنرهای سنتی
با توجه به جایگاه بسیار برجستۀ هنرهای سنتی به عنوان تبلور محسوس فرهنگ و هنر اصیل ایران در طول ازمنه و اعصار متوالی، تمرکز روی این هنرها که محور تجلی اندیشه و مصداق بارز سبک زندگی عنصر ایرانی در تاریخ محسوب می¬شوند، بسیار اهمیت دارد و نیازمند تشکیلاتی منسجم و وسیع است. زیرا جایگاه ویژه و ظرفیت¬های بالفعل و بالقوۀ عظیم آن¬ها در این صورت قابل بررسی و ساماندهی خواهد بود.
از آنجا که فرایند تولید اثر در هنرهای سنتی، از مطالعه و استخراج فنون گرفته تا احیای شیوۀ تولید، به خودی خود یک پژوهش محسوب می¬شود، وجود کارگاه¬های پژوهشی جهت تداوم تحقیقات چنین پژوهشگاهی بسیار ضروری است. ضمن اینکه تعدادی از اعضای هیئت علمی و کارشناسان پژوهشی خبرۀ پژوهشگاه در این گروه مشغول کار و فعالیت هستند.
از سوی دیگر شایان ذکر است که هنگام تدوین چارت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در سال 1384، از آنجا که گروه هنرهای سنتی بر فعالیت¬های عملی متمرکز بود، نتوانست جایگاه واقعی خود را کسب نماید. لیکن علاوه بر کادر پژوهشی، بسیاری از افراد کارگاهی دارای تحصیلات عالیه بوده و ضمن تولید اثر به پژوهش نیز مبادرت می¬ورزند.

3. ضرورت ایجاد پژوهشکدۀ هنرهای سنتی
با توجه به جایگاه هنرهای سنتی که در بخش¬های قبل ذکر شد و فعالیت¬های بسیار گسترده و متنوع گروه که منجر به تدوین بانک اسناد، کتابخانۀ مستقل تخصصی، احیای هنرهای از یاد رفته، نمونه¬سازی و حتی برون¬سپاری برخی امور شده ایجاد پژوهشکده¬ای مستقل برای هنرهای سنتی بسیار ضروری است. در میان استادان، متخصصان و علاقه¬مندان هنرهای سنتی نیز این مطالبه شکل گرفته که یک مرجع قابل اعتماد و تأیید شده توسط نهادی پژوهشی معرفی گردیده و وظیفۀ پرداختن به امور مرتبط با این بحث را برعهده گیرد. لذا ایجاد پژوهشگاه هنرهای سنتی نیازی است که بیش از پیش احساس می¬شود. زیرا این هنرها نمایانگر تفکری ویژه هستند که با مباحث هویتی جامعۀ ایرانی گره خوردگی پیچیده¬ای دارند.
از سوی دیگر پژوهشگران خارجی نیز چندی است هنرهای سنتی ایران را مطمح نظر قرار داده و نسبت به ایجاد منابع جدید اهتمام ورزیده¬اند. لیکن محدودیت آشنایی، قلت منابع و عدم تسلط بر زبان و اصطلاحات هنری و فنی در اغلب موارد منجر به بروز ایرادات و اشتباهات دهشتناک در منابعی شده که متأسفانه گاه به عنوان منابع درسی در بالاترین سطوح آموزشی مورد استفاده قرار می¬گیرند و از این منظر نیز لازم است مرجعی مورد وثوق به تصحیح این قبیل منابع یا انتشار یادداشت¬ها و مقالات انتقادی دربارۀ آن¬ها اهتمام ورزد. ضمن اینکه این گروه تنها ارگان حمایتی و نظارتی کشور است که به طور اخص به هنرهای سنتی می¬پردازد و برای بقا و تثبیت خود نیاز مبرم به توسعه دارد.

4. ساختار پژوهشکدۀ هنرهای سنتی 
همانطور که پیشتر نیز گفته شده فعالیت کارگاهی برای این پژوهشکده اهمیتی اساسی دارد. زیرا ضمن تولید اثر امکان مطالعۀ مستقیم فرایند تولید را نیز مهیا می¬سازد. لذا برخلاف ساختار عموم پژوهشکده¬های موجود، پژوهشکدۀ هنرهای سنتی بدون داشتن بخش کارگاهی قابل اداره نیست. لذا این پژوهشگاه دارای دو بخش هنری و پژوهشی خواهد بود که کارگاه¬های پژوهشی و حفظ و احیایی تحت نظر بخش هنری و پنج گروه پژوهشی تحت نظر بخش پژوهشی خواهد بود. این گروه¬ها عبارتند از: «گروه پژوهشی هنرهای صناعی»، «گروه پژوهشی بافت¬های سنتی و هنرهای وابسته به آن»، «گروه پژوهشی کتابت و نگارگری»، «گروه پژوهشی نمایش و موسیقی نواحی و سنتی» و «گروه پژوهشی مبانی نظری و زیبایی-شناسی هنرهای سنتی» که شرح وظایف هریک از گروه¬ها به شرح زیر ارائه می¬گردد.
موارد مربوط به امور مالی، نمایشگاهی، دبیرخانه، امین اموال، آمار و ... نیز برعهده بخش اجرایی خواهد بود. 
4-1.  گروه پژوهشی هنرهای صناعی 
4-2.  گروه پژوهشی بافت¬های سنتی و هنرهای وابسته به آن
4-3. گروه پژوهشی کتابت و نگارگری
4-3-1. کتابت
4-3-2. نگارگری

4-4. گروه پژوهشی نمایش¬های و موسیقی نواحی سنتی

4-5. گروه پژوهشی مبانی نظری و زیبایی شناسی هنرهای سنتی

اهداف گروه پژوهشی مبانی نظری و زیبایی شناسی هنرهای سنتی عبارتند از:
*پژوهش و تحلیل نظرات متفکرین هنرهای سنتی ایران در تمام دنیا و هنرهای قدسی و هنرهای دینی جهان که مبانی مشترک نظری دارند.
*پژوهش و کشف این مبانی در متون کهن ادبی و عرفانی
*گسترش هنرهای سنتی و بازتاب آن‌ها در سایر رشته‌های هنری و
*مطالعات بین رشته‌ای دربارۀ آن‌ها.
*مطالعات نشانه شناسانه و زیباشناسانه نقوش هنرهای سنتی و اسلامی
*مطالعات معنا شناسانه و نشانه شناسانه زبان متون ادبی و عرفانی کهن.
*تحلیل ریباشناسانه و نشانه شناسانه فرم، طرح و نقش هنرهای سنتی


All right reserved for the Research Institute and Cultural Heritage and Tourism © 2015

مجری سایت : شرکت سیگما